Prof. Dr. Ender Yarsan: Tek Sağlık Günü


Prof.Dr. Ender YARSAN
Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dekanı 

Prof. Dr. Ender Yarsan

Tek Sağlık kavramı; ‘‘insan, hayvan ve çevre sağlığını bir arada ele almanın gerekliliğini ifade eden bir  yaklaşımdır. İnsan ve hayvan sağlığına hizmet eden veteriner hekimleri, beşeri hekimleri ve diğer  sağlık çalışanlarını kapsayan bir terim olmakla birlikte, hayvanlardan insanlara geçebilen ve halk  sağlığı açısından tehdit oluşturan enfeksiyöz hastalıkların kontrolü ile bu hastalıkların  epidemiyolojisinin anlaşılmasını sağlayan bir kavramdır. Bununla birlikte antimikrobiyal direnç gibi  halk sağlığı açısından önemli olan yaklaşımlar da yine bu kavram içerisinde değerlendirilir.” 

Son yıllarda zoonoz hastalıkların sık sık tekrar ediyor olması, bunların tüm dünyada hayvan sağlığını  olduğu kadar insan sağlığını da etkilemesi, hem ulusal hem de uluslararası otoriteleri harekete  geçirmiştir. Günümüzde insan ve hayvanları ilgilendiren Ebola, SARS, BSE, KKKA, Kuş Gribi ve  maalesef günümüzde bu tabloya eklenen Covid-19 gibi enfeksiyonlardan oluşacak şekilde 200 kadar  zoonoz hastalık söz konusudur. İnsanlarda tanımlanan yaklaşık 1415 enfeksiyon hastalığın %60’ı  zoonotik kökenlidir; son 30 yıl içinde yeni ve yeniden önem kazanan enfeksiyonlarında %75’i  zoonotik niteliktedir. Bununla birlikte zoonotik hastalıklar grubunda yer alan etkenlerin önemli bir  kısmı da (%80) potansiyel biyoterör etkenleri arasında değerlendirilir.

Çevresel faktörlerin insan sağlığını etkileyebileceğinin farkına varılması Yunanlı hekim Hipokrat’a  kadar uzanır. Hipokrat ilk defa Halk Sağlığının temiz bir çevreye bağlı olduğu kavramını “On Airs,  Waters, and Places” yazısında belirterek ortaya atmış ve geliştirmiştir. İnsan, hayvan ve çevre  sağlığının birbirine bağlı olduğu fikri Louis-René Villerme ve Alexandre Parent-Duchâtelet tarafından  Fransız Devrimi sırasında tekrar gündeme getirilmiştir.  

Alman beşeri hekim ve patolojist Rudolf Virchow 19. yüzyılda “zoonoz” terimini kullanmış ve şu  sözlerle konunun önemini ifade etmiştir: “Hayvan ve insan hekimliği arasında ayırıcı bir çizgi yoktur – olmamalıdır da. Amaç farklıdır fakat elde edilmiş tecrübe bütün hekimliğin temelini teşkil  etmektedir”. Virchow, insanlarda ve hayvanlarda görülen hastalıkların türler arası değil, sadece  detaylarda farklı olduğunu iddia etmiştir. 

Diğer Haberler:
TVHB'den Koronavirüs (Covid-19) hakkında basın açıklaması

Modern tıbbın babası olarak bilinen Kanadalı Doktor Sir William Osler de Virchow ile birlikte  çalışmıştır. Virchow’un otopsi tekniklerini ve bilimsel çalışmalarını kullanarak, daha sonra veteriner  hekimlik öğrencilerinde patoloji öğretimine başlamıştır. Veteriner hekimlerle yakın çalışmalarda  bulunmuş ve veteriner patoloji ile veteriner hekimlik alanına büyük ölçüde katkısı olmuştur. “Tek  Tıp” kavramı 1984’te “Veteriner epidemiyolojinin babası” olarak bilinen Calwin Schwabe tarafından  ifade edilmiştir. Rudolf Virchow’un “Hayvan ve insan hekimliği arasında ayırıcı bir çizgi yoktur olmamalıdır da” şeklinde nakledilmiş fikrini yenileyerek insan, hayvan ve çevre sağlığına daha  bütünsel bir yaklaşımda bulunmuştur. Schwabe “Veteriner Hekimlik ve İnsan Sağlığı” isimli kitabında  “Tek Tıp” kavramını tanıtmıştır. 2000’li yılların ilk yarısında Kuş Gribi (Avian Influenza) salgını ile  birlikte uluslararası müdahalenin gelişimi ile bu terim küresel anlamda bir güç ve önem kazanmıştır. 

Veteriner hekimler tek sağlık konsepti kapsamında halk sağlığı ve refahının korunması ile iyileştiril mesinde; zoonozlar, yeni veya yeniden önem kazanan enfeksiyon hastalıklar, gıda güvenliği ve  güvencesi, antibiyotik direnç sorunu, ekosistemin korunması, komperatif medikal ve biyomedikal  araştırmalar, insanların fiziksel ve mental sağlıklarına yardım gibi birçok konuda görev ve sorumluluklara sahiptir. Veteriner hekimlerin sürü sağlığı, karşılaştırmalı tıp ve koruyucu hekimlik  alanında sahip oldukları güçlü eğitim altyapısı söz konusu hizmetlerin verilmesinde önemli rol  oynamaktadır. 

Zoonotik hastalıklarla mücadelede başarı tek sağlık yaklaşımı ile mümkündür. Tek Sağlık Yaklaşımı  yerel, ulusal ve evrensel anlamda insanların, hayvanların ve çevrenin tam sağlığa ulaştırılması için  farklı disiplinlerin birlikte çalışması ve işbirliğini ifade eder. Ve bu şekliyle Dünya sağlığını korumayı  amaçlar. Tek sağlık kavramının ortaya çıkmasına neden olan yaklaşımlar şu başlıklarla ifade edilebilir; 

Diğer Haberler:
Hastalıklar Sınır Tanımaz, “Tek Sağlık” Kaçınılmazdır

• Nüfus artışı sonucu artan ihtiyaçlar,  

• Şehirleşmenin getirdiği sorunlar,  

• Hayvansal kaynaklı gıdalara olan ihtiyacın giderek artması ve bunların getirdiği sorunlar,  • Uluslararası ulaşımın kolaylığı,  

• Teknoloji ve endüstriyel gelişmenin getirdiği sonuçlar,  

• İnsan ve hayvanlarda antimikrobiyal direncin artması ve yaygınlaşması,  

• İklim değişiklikleri ve bunun getirdiği olumsuzluklar,  

• Ekosistem ve yaban hayata olan insan müdahalesi gibi sorunlar. 

Günümüzde tüm dünyada gizli bir salgın olarak yayılan antimikrobiyal direncin; küresel bir halk sağlığı  sorunu olduğu, Tıp ve Veteriner otoriteleri tarafından kabul edilmektedir. Bu kapsamda olacak  şekilde tüm dünya devletleri, uluslararası insan, hayvan sağlığı ve gıda-tarım kuruluşları, üniversiteler  ve toplum yararına çalışan organizasyonlar, sorunun yayılmasını önlemek ve oluşumunu yavaşlatmak  amacıyla çalışmalar yürütmektedir. Antibiyotiklere dirençli bakterilerden kaynaklanacak şekilde AB  ülkelerinde her yıl en az 33 bin insan ölmektedir. ABD’de ise bu sayının en az 35 bin olduğu  bildirilmektedir. “Eğer önlem alınmazsa, antibiyotik dirençli bakterilerden ileri gelen hastalıklardan  kaynaklı ölümlerin 2050 yılında 10 milyona ulaşacağı” tahmin edilmektedir. 

Antimikrobiyal Direnci önleme noktasında yapılacak çalışmalar da “Tek Sağlık Yaklaşımı” içerisinde  ele alınmalı, yürütülecek çalışmalar bir merkezde toplanarak “Koordinasyon” sağlanmalıdır. Sorun,  kısa vadeli bir yaklaşımla çözülebilecek nitelikte değildir. Dolayısıyla uzun süreli mücadeleyi hedef  alacak bir “Kararlılıkla” çalışmalar gerçekleştirilmelidir. 

Günümüzde tüm Dünyayı etkisi altına alan ve uluslararası ölçekte bir Pandemi olarak değerlendirilen  Covid-19 ile ilgili mücadele de Tek Sağlık yaklaşımı ile sürdürülmektedir. Bu konuda özveriyle faaliyet  gösteren tıp hekimleri ve veteriner hekimler Pandemi ile mücadelede, ilaç ve aşı geliştirme 

Diğer Haberler:
Prof. Dr. Ender Yarsan: Dünya Arı Günü

aşamalarında birlikte çalışma sergilemektedirler. Bu anlamda yürüttükleri çalışmalar takdire şayandır,  kendilerini içtenlikle kutluyorum.  

Uluslararası ölçekte Tek Sağlık kavramı için Amerikan Tabipler Birliği ve Veteriner Hekimleri Birliği  2007 yılında ortak bir Deklarasyon yayınlamışlardır; konunun önemine binaen ülkemizde de Türk  Veteriner Hekimleri Birliği ve Türk Tabipler Birliği arasında 2009 yılında “Tek Dünya-Tek Sağlık” Ortak  Deklarasyonu kabul edilmiştir.  

Bütün bu düşüncelerle birlikte Tek Sağlık kavramı kapsamında yapılabilecek uygulamalar ve yaklaşımlar ise şu şekilde ifade edilebilir; 

– İlgili Bakanlıklar arasında Tek Sağlık yaklaşımına uygun bir sistemin oluşturulması ve  birlikteliğin sağlanması 

– Özellikle T.C. Sağlık Bakanlığı – T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı bünyesinde güçlü bir  ’’Veteriner Halk Sağlığı’’ biriminin oluşturulması 

– Türkiye Zoonotik Hastalıklar Milli Komitesinin daha etkin hale getirilmesi 

– Zoonotik hastalıklara ilişkin Epidemiyolojik çalışmaların artırılması ve entegre bir veri tabanı  oluşturulması 

– Antimikrobiyal Direnç konusunda Ulusal nitelikte İzleme Sistemlerinin oluşturulması 

– Tıp ve Veteriner Fakülteleri ile Araştırma Enstitüleri arasında Tek Sağlık yaklaşımına ilişkin  işbirliğinin artırılması  

– Enfeksiyon önleme ve kontrol tedbirlerinin politikaları, programları ve uygulanması etkin  kılınmalı, kaliteli ilaçların uygun bir şekilde kullanılması ve satışı düzenlenmeli ve teşvik  edilmeli, bu konuda bilgilendirme çalışmaları yapılmalıdır.  

– Konuyla ilgili bilgilendirme çalışmalarının (Kongre, Sempozyum, Çalıştay vs.) Tek Sağlık  anlayışına uygun bir şekilde yaygınlaştırılması. 

Uluslararası ölçekte 2016 yılından itibaren 3 Kasım olarak kutlanmaya başlanan “Tek Sağlık” gününün  mesleğimiz, meslektaşlarımız ve ülkemiz için hayırlı olması temennisiyle hepinize saygılar sunuyorum. 


Yazan - 3 Kasım 2020. Kategori MANŞET, SAĞLIK. Bu yazıya yapılan yorumları takip edebilirsiniz RSS 2.0. Bu yazıya yorum yapabilir ve geri izlemede bulunabilirsiniz
0 0 Oy
Okuyucu puanı
Abone ol
Bildir
guest
0 Yorum
Inline Feedbacks
Bütün yorumları gör
0
Düşünceleriniz bizim için önemlidir, lütfen yorum bırakınız.x
()
x