Boyabat sırık kebabının tescili ve coğrafi işaretli ürünler


Yük. Zir. Müh. Osman İNAN

Boyabat sırık kebabı coğrafi işaret alan ürünler arasına girdi. Bir Boyabatlı olarak çok memnunum, Boyabat Ticaret ve Sanayi Odası öncülüğünde gerçekleştirilen süreçte, odanın tüm personeline içten teşekkürler. Bunun yanında, çok değerli katkıları için Boyabat İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünün ve Boyabat Belediyesinin tüm değerli personellerine de teşekkür ederim. Çok uğraştılar, sonucunda da hepimizi çok mutlu ettiler. 

Ürünün tanımı ve ayırt edici özelliği, Boyabat sırık kebabı yörede uzun yıllardır çoğunlukla çobanlar tarafından yapılan bir kebap olduğu, Eşkıya Kebabı diye de bilindiği vurgulanmıştır.

Boyabat Sırık Kebabı kendine has özelliklere sahiptir. İlk olarak en az altı aylık Karayaka ırkı kuzu ile yapılır. Bu kebabın yapımında et kalitesini çok arttıran bir durumdur. Etin kaliteli olmasının en önemli nedeni; Karayaka ırkındaki kuzuların ortalama lif sayısının diğer ırklardaki kuzuların ortalama lif sayılarından fazla olmasıdır. Bilimsel olarak; kesim sonrası ette oluşan biyokimyasal değişikliklerde hızlı-glikolitik özelliği sayesinde moleküler düzeyde protein ve yağların parçalanması sonucu ete lezzet veren amino asitler ve çeşitli yağ asitlerini ortaya çıkarmakta ve bunun sonucunda etin lezzet yönünden kalitesi arttırmaktadır1.

Eminim Boyabat Sırık Kebabımızın daha çok bilinirliği artacaktır. Konu coğrafi işaretli ürünlerin önemini tekrar gündeme getirdi. Bu vesileyle 5 Ağustos 2019 tarihli bu konuda yazdığım yazıyı mümkün olduğunca güncellemeye çalıştım. Çok şey değişmiş, o günden beri çok yol alınmış. Bu ilerlemede emeği olan herkese teşekkürler. Yazıyı beğenilerinize sunarım. 

Yöresel ürünler nedir? Hangi ürünler yöresel olarak kabul edilmektedir?

Türk Patent Enstitüsü (TPE)‘ne göre, geleneksel özellikli ürün; geleneksel hammaddeler kullanılarak üretilen veya geleneksel bir terkip ya da doğrudan doğruya geleneksel bir üretim biçimi ile karakterize edilen; yahut doğrudan geleneksel bir üretim biçimine dayanmamakla birlikte, böyle bir üretim tarzını yansıtan işlemlerden geçirilmiş olması nedeniyle aynı kategorideki benzer ürünlerden açıkça ayrılabilen ürün olarak ifade edilmektedir. 

AB mevzuatının 2082/92 yönetmeliği kapsamındaki tanıma göre ise, geleneksel tarım veya gıda ürünlerini; geleneksel hammaddeler kullanılarak üretilen veya geleneksel metotlar ile karekterize edilen veya bir üretim yöntemi ve/veya bir işleme yöntemi ile ve/veya geleneksel üretim metodunu yansıtan işleme yöntemi ile karekterize edilen ürünler olarak vurgulanmıştır.

Diğer Haberler:
Tarım ve Gıdada Coğrafi İşaretler Öne Çıkıyor
Boyamat kayalıkları Tabiat Anıtı  © Boyamat Belediyesi

Perakende ticaret bu ürünleri nasıl tanımlamaktadır. Ticaretin içerisinde bu ürünlerin yeri nedir?

Perakende ticareti düzenleyen yönetmeliğin 12. maddesine göre, yöresel ürünler, yine aynı yönetmeliğin 11. maddesinin birinci fıkrasında belirtilen perakende işletmelerin bulunduğu ilde üretilmesi kaydıyla, coğrafi işaretli olarak tescil edilen veya coğrafi işaretli olarak tescil edilmemiş olsa bile o yerin Ticaret il müdürlüğünce belirlenen hızlı tüketim malı niteliğindeki ürünlerdir2. Bu tanımdan da anlaşılabileceği üzere yöresel ürünler coğrafi işaretli ya da henüz coğrafi olarak işaretlenmemiş ürünleri de kapsar şekilde tarif edilmektedir. 

Bir ürünün coğrafi işaret alması için bazı aşamalardan geçmesi gerekir;

Perakende ticareti düzenleyen yönetmeliğin II. fıkrasına göre, Ticaret il müdürlükleri, yöresel ürünler ile üretici ve tedarikçilerini o ildeki ticaret ve sanayi odaları veya ticaret odaları, esnaf ve sanatkârlar odaları birliği, ziraat odaları ve varsa ilin en fazla üyeye sahip tüketici örgütünün önerilerini alarak il düzeyinde belirler.

Yönetmeliğin aynı maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen kuruluşlar, yöresel ürünler ile bu ürünlerin üretici ve tedarikçilerine ilişkin önerilerini, talep yazısının kendilerine ulaştığı tarihten itibaren on beş gün içinde yazılı olarak Ticaret il müdürlüğüne gönderir.

Ticaret il müdürlüğü, önerilerin kendisine ulaştığı tarihten itibaren on gün içinde yöresel ürünler ile bu ürünlerin üretici ve tedarikçilerini liste halinde tespit ve internet sitesinde ilan eder. Bu listeye yedi gün içinde il müdürlüğü nezdinde itiraz edilebilir. 

İtiraz başvurusunda Ticaret il müdürlüğüne, listede yer alan yöresel ürünlerin üreticisi veya tedarikçisi olduğunu gösterir belge ibraz edilir. İtirazlar, itiraz süresinin bitiminden itibaren beş gün içinde karara bağlanır. Kesinleşen liste, Ticaret il müdürlüğünce internet sitesinde ilan edilerek Bakanlığa ve ikinci fıkrada belirtilen kuruluşlara gönderilir.

Yöresel ürünler listesine alınan ürün, üretici veya tedarikçi listeye bir kere girmesiyle sürekli bu listede kalmakta mıdır?

Diğer Haberler:
Tarım ve Gıdada Coğrafi İşaretler Öne Çıkıyor

Yöresel ürünler ile üretici ve tedarikçileri listesi, iki yılda bir aralık ayında güncellenmektedir. Güncellemeler aynı maddede belirtilen usullere göre yapılmaktadır.

Geleneksel ürünler neden önemlidir? Neden coğrafi işaretlenmelidirler?

Ürünlerin coğrafi kimliği tüketici zihninde kalite ve güven algısı yaratması açısından, değişen tüketim alışkanlıkları ile birlikte önem kazanmaya başlamıştır. Tüketici kaliteyi sadece gıda ürünlerinde aramamaktadır. Kültürel değerlerin korunması içgüdüsü, her çeşit geleneksel ürünün özel yöntemler ile üretilmesini daha değerli bularak, kültürel mirasa sahip çıkmaktadır3

Yöresel ürünlerin belirlenmesi, korunması, kültürel mirasa sahip çıkılması, ürünlerin korunup varlıklarının sürdürülmesi gerekmektedir. Bunun yanında coğrafi olarak işaretlenmiş ürünler pazarda daha iyi fiyattan satılabilirler. Tanınırlıkları ve kendilerine duyulan güven fazladır.

 © Boyabat Belediyesi

Yöresel ürünler yeterince biliniyor desteklenebiliyor mu?

Geleneksel ürünler ve coğrafi işaretli ürünlerin daha fazla desteklenmesi gerekmektedir. Yöresel Ürünler ve Coğrafi İşaretler Türkiye Araştırma Ağı (YÜCİTA) uzun zamandır çalışmalar yapmaktadır. Bunun yanında çok değerli akademisyenler ve konunun uzmanlarından oluşan Geleneksel Ürünler ve Coğrafi İşaretler Derneği (GÜCİSDER) de konunun anlaşılması için önemli çalışmalar yapmaktadır.  

Konunun uzmanlarından, daha çok çalışmalar yapılması, bir öneri olarak T.C. Kalkınma Bakanlığı bünyesinde enstitü kurulması ve yöresel ürünlerin daha çok desteklenmesi konusunda çağrılar bulunmaktadır4.  Son yıllarda bölge kalkınma ajanslarının raporları yayınlanmakta, konunun önemi kamuoyuna gösterilmektedir5,6.

Coğrafi işaretleme ne zaman başladı?

Avrupa’da çok daha öncesinde, Türkiye’de 1995 yılında yaşama geçirilen ‘Coğrafi İşaretlerin Korunması Hakkında 555 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname’ ile başlamıştır. Avrupa Birliği (AB) 1992/2081 sayılı tüzüğünden uyarlanan bu KHK, 10 Ocak 2017 tarihinde ‘Sınai Mülkiyet Kanunu’ yürürlüğe girene kadar uygulanmıştır. Bu tarihten itibaren coğrafi işaretleme hızlanmıştır.

Coğrafi işaretlene konusunda ne durumdayız?

 Türk Patent ve Marka Kurumu’na (TÜRKPATENT) göre; 20 Mart 2021 tarihinde 1389 kayıt var bunlardan, şile bezi ve mersin cezeryesi gibi 693 ürün tescil edilmiş; Düzce mantısı ve Erzincan kesme kadayıfı gibi 696 ürün tescil için beklemektedir7. Türkiye sayıca Avrupa’da lider durumdadır. Tam liste Türk Patent ve Marka Kurumu internet sitesinde yayınlanmaktadır. Ülkemiz için 3 bine yakın ürünün coğrafi işaret alabileceği söylenmektedir. Bunun yanında dünyada 10 binin üzerinde coğrafi işaretli ürün olduğu belirtilmektedir8

Diğer Haberler:
Tarım ve Gıdada Coğrafi İşaretler Öne Çıkıyor

Avrupa Birliği’nin coğrafi işaretlemede çok ilerde olduğu, bizimse kültürel zenginliğimizin fazla olduğu bilindiğine göre bu konuda alınacak çok fazla yol vardır. Hedef, bütün yöresel ürünlerimizi coğrafi olarak işaretleyebilmektir.

Bunun yanında yazının başında değindiğim perakende ticaret hakkında yönetmeliğin güncellenmesi ve marketlere raflarda yöresel ürünler bulundurma zorunluluğu getirmesi konusundaki düzenlemelerle daha fazla ilerleme sağlanabilecektir9.  

Başka düzenlemeler, devlet desteği ne durumda?

Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu’nun yöresel ürünlere hibe şeklinde destekleri bulunmakatadır10. Kalkınma ajansları, kendi bölgelerinde gelen projelere destek vermektedirler. İllerde ticaret borsaları ve valilikler yöresel ürünlere yine destekler vermektedirler.Konu ile ilgili daha fazla bilgi almak isteyenlerin son 25 yılını bu işe vermiş Prof. Dr. Yavuz Tekelioğlu hocanın bütün çalışmalarını ve ayrıca Dr. H. Rana Demirer hocayla ortak yaptıkları ‘Küreselleşme Sürecinde, Yöresel Ürünler ve Coğrafi İşaretler’ isimli çalışmalarını okumalarını öneririm.  Ayrıca Sayın Metin Ertunç beyefendinin yaşam için gıda dergisinde yer alan linkini verdiğim çok başarılı Yavuz Tekelioğlu röportajının da okunmasını tavsiye ederim11. Daha fazla zamanı olanlar için Reklamcı A. Selim Tuncer Beyefendinin Yavuz Tekelioğlu hocayla röportajının izlenmesini tavsiye ederim12.

KAYNAKLAR

1 https://www.sabah.com.tr/yasam/2020/10/02/boyabat-sirik-kebabi-cografi-isaret-aldi-1601671076 Erişim Tarihi: 20.03.2021.

2 Perakende Ticarette Uygulanacak  İlke ve Kurallar Hakkında Yönetmelik. 6 Ağustos 2016. Cumartesi. Resmî Gazete Sayı : 29793 Yönetmelik http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2016/08/20160806-4.htm Erişim Tarihi: 20.03.2021.

3 http://www.yucita.org/yoresel-urunler Erişim Tarihi: 20.03.2021.

4 http://www.yorex.com.tr/enstitu.html Erişim Tarihi: 20.03.2021.

https://www.oka.org.tr/Documents/CografiisaretliurunlerAmasyacalistayiSonucRaporu.pdf  Erişim Tarihi: 20.03.2021.

6 http://www.dogaka.gov.tr/Icerik/Dosya/www.dogaka.gov.tr_652_YT8H36JR_DOgAKA-Bulten-Mart-2016-Sayi-9.pdf Erişim Tarihi: 20.03.2021.

7 https://www.turkpatent.gov.tr/TURKPATENT/geographicalRegisteredList/ Erişim Tarihi: 20.03.2021.

8 https://www.gidahatti.com/422-urun-cografi-isaret-tescili-bekliyor-103274/ Erişim Tarihi: 20.03.2021.

9 http://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/perakende-yasasinda-yoresel-urun-zorunlulugu-41135442   Erişim Tarihi: 20.03.2021.

10 https://www.tkdk.gov.tr/SSS/yerel-urunler-ve-mikro-isletmelerin-gelistirilmesi-kapsaminda-hangi-alanlarda-destek-verilmektedir-111 Erişim Tarihi: 20.03.2021

11 https://www.yasamicingida.com/roportaj/prof-dr-yavuz-tekelioglu-ile-populizmden-gercege-cografi-isaretli-urunler/ Erişim Tarihi: 20.03.2021.12 https://www.youtube.com/watch?v=AleYacyF1O4 Erişim Tarihi: 20.03.2021.


Yazan - 27 Mart 2021. Kategori MANŞET, GIDA. Bu yazıya yapılan yorumları takip edebilirsiniz RSS 2.0. Bu yazıya yorum yapabilir ve geri izlemede bulunabilirsiniz
0 0 Oylar
Okuyucu puanı
Abone ol
Bildir
guest
0 Yorum
Inline Feedbacks
Bütün yorumları gör
This site is protected by reCAPTCHA and the Google Privacy Policy and Terms of Service apply.
0
Düşünceleriniz bizim için önemlidir, lütfen yorum bırakınız.x
()
x